روایتی از اعتکاف رجبیه در حرم علی بن باقر(ع) مشهد اردهال
صدها دل مشتاق در ایامالبیض ماه رجب در سکوت معنوی صحن آستان علی بن باقر(ع) مشهد اردهال، گردهم آمدهاند تا از هیاهوی دنیا فاصله بگیرند و تجربهای ناب از اعتکاف را رقم بزنند؛ جایی که نسلها، از نوجوان تا سالمند در کنار هم دعا میخوانند، میاندیشند و با حضور در کنار امامزادهای جلیلالقدر، معنای خلوت و اجتماع را همزمان تجربه میکنند.
به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، سکوت سحرگاهی مشهد اردهال پیش از آنکه با اذان درهم بشکند، شبیه مکثی آگاهانه است؛ مکثی که انگار زمان را وادار میکند چند قدم عقبتر بایستد. صحن آستان حضرت علی بن باقر(ع) در ایامالبیض ماه رجب، فقط مکانی زیارتی نیست؛ پناهگاهی برای دلهایی است که آمدهاند از شلوغی دنیا فاصله بگیرند و چند روزی، بیواسطهتر با خدا سخن بگویند.
در آستان این امامزاده واجبالتعظیم، نور ملایم چراغها، زمزمه دعاها و رفتوآمد آرام خادمان، تصویر خلوتی جمعی را میسازد؛ خلوتی که در آن، نوجوان و جوان و میانسال و سالمند، کنار هم نشستهاند. قرآنها آرام ورق میخورند. اشکها بیصدا میریزند و لبخندها گاهی از رضایت و گاهی از کشف بر لب مینشینند. اعتکاف در اینجا، تجربهای یکدست نیست؛ هرکس با قصه خودش آمده، اما مقصد همه یکی است.
نسل تازهوارد؛ وقتی خلوت کشف میشود
فاطمه رضایی، ۱۸ ساله، دانشجو و اهل روستای خاوه اردهال، سومین سالی است که اعتکاف را تجربه میکند؛ تجربهای که به گفته خودش، هر بار عمیقتر از قبل میشود. نخستین بار در مصلای کاشان معتکف شده، اما دو سال است که آستان علیبنباقر(ع) را انتخاب کرده. «فضایش خیلی معنا دارد»، این جمله را با اطمینان میگوید؛ فضایی که بهدلیل زیارتیبودنش، حالوهوایی متفاوت با مساجد عادی دارد.
برای فاطمه، اعتکاف مجموعهای از لحظات است، نه نقطهای خاص. میگوید هر سال در مقایسه با سال پیش، احساس نزدیکی بیشتری میکند؛ نزدیکیای که توضیحش آسان نیست، اما در دل مینشیند. توصیهاش به همنسلانش ساده و صمیمی است: «آنهایی که هنوز تجربه نکردهاند، حتماً یک بار امتحان کنند؛ اگر هم در فضای زیارتی باشد، مثل اینجا، خیلی فرق میکند.»
چند قدم آنسوتر، حلما ۱۵ ساله، دانشآموز پایه دهم و ساکن مشهد اردهال، برای نخستینبار معتکف شده است. کنجکاوی، او را به اینجا کشانده؛ کنجکاوی برای دیدن فضایی که پیشتر فقط دربارهاش شنیده بود. حالا که دو روز گذشته است، میگوید تجربه واقعیاش زمین تا آسمان با تصور قبلی فرق دارد.
برای حلما، دعاهای جمعی متفاوتترین بخش این خلوت بهشمار میرود و شاید هم دوستیهایی که در همین چند روز شکل گرفته است. اعتکاف برای او فقط عبادت فردی نیست؛ حس تعلق است، حس نزدیکشدن. با لبخندی نوجوانانه میگوید: «حتماً بیایید، بیشتر دعا کنید، به خدا نزدیکتر میشوید.»
با اذان مغرب، صفهای نماز جماعت شکل میگیرد. نوجوان و جوان، شانهبهشانه مادران و زنان سالخورده میایستند. نظم بیصدا و همراهی خادمان، اجازه میدهد همهچیز بیدغدغه پیش برود. اینجا، نسلها نهفقط کنار هم، که با هم عبادت میکنند.
مادران خلوتنشین؛ ایمان در میان نقشها
در میان بانوان معتکف، زنانی هستند که سالهاست اعتکاف را در برنامه زندگیشان جا دادهاند؛ زنانی که میان نقش مادری، همسری و مسئولیتهای روزمره، برای خلوت با خدا وقت پیدا کردهاند.
خانم رفیعی، ۵۱ ساله از دلیجان، حدود ۱۰ سال است که معتکف میشود و چهار سال است که مشهد اردهال را انتخاب میکند. برای او، آمدن به اعتکاف، نه سختی دارد و نه تردید: «نیاز روحی، خودش آدم را میکشاند» میگوید این خلوت، فرصتی برای تنهابودن با خداست؛ فرصتی که آرامشاش به خانه و خانواده هم سرایت میکند. از تأثیر اعتکاف بر روحیه فرزندانش میگوید و از اینکه این حال خوب به زندگی مشترک هم منتقل میشود. همسرش نیز هر سال معتکف میشود، هرچند در شهر خودشان. توصیهاش خطاب به همه مادران روشن است: «اگر میتوانید، از این نعمت استفاده کنید.»
کمی آنطرفتر، رقیه حاجحسنی علوی، ۶۵ ساله با آرامشی خاص روی سجاده نشسته است. سالهاست که ثانیهشماری میکند تا ایامالبیض برسد. امسال با وجود عمل جراحی کمر و نگرانی همسرش، باز هم آمده؛ چون اعتکاف برایش چیزی فراتر از امکانات رفاهی است. نبود تخت یا بعضی سختیهای جسمی، در برابر حال خوبی که میگیرد، به چشمش نمیآید.
او از برنامهها، سخنرانیها و فضای کلی اعتکاف با رضایت یاد میکند و حسی را که پس از بازگشت به خانه دارد، شبیه بازگشت از سفرهای بزرگ زیارتی میداند: «مثل کسی که از کربلا یا مسجدالحرام برمیگردد.» اعتکاف به گفته او، آرامشی است که در رابطه همسری هم اثر میگذارد.
لحظه افطار فرامیرسد. سفرههای ساده، دعای جمعی و اشکهایی که بیصدا میریزند. خادمان با لبخند، نظم را حفظ میکنند و هرکس سهمی از این لحظه دارد؛ حتی اگر فقط لیوانی آب یا نگاهی مهربان باشد.
اعتکاف؛ کنش اجتماعی، خلوت جمعی
در میان برنامهها، تحلیل دینی نیز جای خود را دارد. حجتالاسلام حسین وافی، مبلغ و خادم فرهنگی اعتکاف را با زبان امروز چنین توضیح میدهد: اصل اعتکاف، توقف در مسجد است، همانطور که قرآن میفرماید: «وَأَنتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ» به گفته او، بسیاری از اعمالی که امروز با اعتکاف همراه شدهاند، ذات این عبادت نیستند، اما فرهنگ مردم آنها را به این سنت افزوده است.
آنچه برای این مبلغ محل تأمل است، کششی است که اعتکاف ایجاد میکند؛ کششی که حتی افرادی با تجربه دینی کمتر را هم به مسجد میکشاند. وافی این پدیده را با راهپیمایی اربعین مقایسه میکند؛ آیینی که شاید سابقه تاریخی پررنگی ندارد، اما امروز با جمعیتی میلیونی و خودجوش برگزار میشود. به باور او، اعتکاف، نماز جمعه و اربعین، از معدود فضاهای اجتماعی منظم هستند که جامعه متدین بهصورت طبیعی آنها را میشناسد و در آنها حضور پیدا میکند؛ ظرفیتی که اگر روح اصلی آن حفظ شود، میتواند در آینده نقشآفرین باشد.
در پشت صحنه این نظم، خادمانی ایستادهاند که شاید کمتر دیده شوند. علی شعبانی، خادم حرم علی بن باقر(ع) پس از بازنشستگی از ادارهای دولتی، تجربه سالها مدیریت را وقف این حرم مطهر کرده است. او میگوید این مسجد یک دنیا مدیریت میخواهد، چراکه زائرانی از نقاط متعدد ایران و حتی خارج از کشور به اینجا میآیند و باید فضایی فراهم شود تا با آرامش عبادت کنند.
شعبانی که مسئولیت اعتکاف را برعهده دارد، این آیین را عبادتی اجتماعی میداند؛ جمعی از کودک تا سالمند که بدون نظم و انضباط، نمیتوان میزبانشان بود. برای او، رضایت معتکفان مهمترین معیار است؛ رضایتی که بهقول خودش، از چهرهها خوانده میشود.
از سوی دیگر، حجتالاسلام یاورنژاد، معاون فرهنگی آستان علی بن باقر(ع) نقش امامزادگان را در احیای سنت اعتکاف محوری میداند. به گفته او، بقاع متبرکه، بهویژه در مناطق آرامتر مانند مشهد اردهال، بستر مناسبی برای انقطاع از دنیا و تمرکز بر عبادت فراهم میکنند. حرم علی بن باقر(ع) با پیشینه تاریخی و جایگاه ویژهاش، یعنی قطبی فرهنگی توانسته است اعتکافی منظم و باشکوه رقم بزند.
وی با اشاره به افزایش شمار معتکفان از حدود ۱۲۰ نفر در سال گذشته به بیش از ۲۲۰ نفر در سال جاری، این رشد را نشانهای از اعتماد و اقبال مردم میداند؛ اقبالی که با برنامهریزی فرهنگی و حفظ نظم میتواند پرثمرتر هم باشد.
شب، آرامآرام بر صحن مینشیند. صدای دعا در فضا میپیچد و نور گنبد، راهنماست. معتکفان، هرکدام با قصهای، اما با دلی سبکتر، آماده شبزندهداری میشوند. اعتکاف در آستان علی بن باقر(ع) مشهد اردهال در این روزهای رجب، فقط برنامهای عبادی نیست؛ روایتی از پیوند نسلهاست، از زن و مردی که هرکدام به دلیلی آمدهاند، اما با حسی مشترک میروند. خلوتی که در جمع شکل میگیرد، خدمتی که در سکوت انجام میشود و ایمانی که از اینجا به خانهها و زندگیها بازمیگردد؛ شاید راز ماندگاری این آیین، همین باشد.
انتهای پیام
