برای ساخت جامعه تراز دینی باید به سبک زندگی پیامبر(ص) بازگردیم

میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع)، فرصتی برای بازخوانی سیره‌ای است که فقط در ستایش و بزرگداشت خلاصه نمی‌شود، بلکه می‌تواند الگویی برای مواجهه با مسائل فردی و اجتماعی انسان امروز باشد. در دوره‌ای که فاصله میان دانستن و عمل‌کردن، اخلاق اجتماعی را با چالش مواجه کرده است و هر فرد می‌تواند در فضای مجازی به تولید و بازنشر خبر بپردازد، بازخوانی مؤلفه‌هایی همچون رحمت، مسئولیت‌پذیری، اخلاق رسانه‌ای و نسبت شور و شعور دینی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. حجت‌الاسلام والمسلمین ماشاءالله صدیقی، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی کاشان و استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از اصفهان، با تأکید بر ضرورت بازگشت به سبک زندگی پیامبر اکرم(ص)، از الزامات اخلاقی جامعه دینی و مسئولیت مسلمانان در برابر آن سخن می‌گوید. در ادامه متن این گفت‌وگو را می‌خوانیم. 

ایکنا ـ به نظر شما، جامعه اسلامی از ارائه کدام بخش از سیره پیامبر(ص) غفلت و چه میزان سبک زندگی آن حضرت را اجرا کرده‌ است؟

رسول خدا(ص) مظهر اتم و اکمل «رحمةً للعالمین» است؛ چنانکه همه انبیا نیز از این خصیصه الهی برخوردار بودند و جلوه‌ای از رحمت خداوند بر خلق به‌شمار می‌رفتند. این نعمتی بود که خداوند برای نجات انسان و رهایی‌اش از ضلالت بر او منت نهاد و پیامبران را از جنس خود انسان‌ها آفرید.

آنچه اهمیت دارد، این است که بتوانیم از جنبه «رحمةً للعالمین» بودن پیامبر اسلام(ص) در سبک زندگی خود استفاده کنیم. ما در قرآن کریم با زندگی ۲۷ پیامبر مواجهیم، اما از سبک زندگی آنان غفلت شده است که در رأس آن‌ها، خاتم انبیا، رسول خدا(ص) قرار دارد. لازم است سبک زندگی انبیا در جامعه دینی نهادینه شود.

وقتی به بیانات امیرالمؤمنین(ع) دقت می‌کنیم، آن حضرت پیامبر اکرم(ص) را الگوی سبک زندگی در تمام مراحل زندگی انسان می‌دانند؛ در حوزه نشر فرهنگ دینی، ایشان را بشیر و نذیر، در دوران کودکی، بهترین مردم، در بزرگسالی، نجیب‌ترین انسان، در اخلاق، پاک‌ترین پاکان عالم و در جود و بخشش و توجه به جامعه، سرآمد همگان معرفی می‌کنند.

برای رسیدن به جامعه تراز دینی، باید بازگشتی به سبک زندگی آن حضرت داشته باشیم تا بتوانیم از آن جلوه رحمت الهی برخوردار شویم.

ایکنا ـ از سیره پیامبر(ص) چه اصولی برای اخلاق رسانه‌ای می‌توان استخراج کرد و نخستین خط قرمز در انتشار خبر چیست؟

اخلاق رسانه‌ای در حقیقت همان اخلاق حرفه‌ای است که باید در تهیه و نشر خبر رعایت شود. تقدس و قداست خبر به قداست مخبر است. از این رو، یکی از رسالت‌های مهم انبیای الهی، ابلاغ اخبار و وحی الهی بود.

خداوند متعال می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ؛ و پیش از تو جز مردانی را که به آنان وحی می‌کردیم، نفرستادیم؛ پس اگر نمی‌دانید، از اهل ذکر و آگاهی بپرسید.» (سوره مبارکه نحل، آیه ۴۳)

این آیه هم رسالت انبیا را تبیین کرده و هم مراجعه به اهل ذکر و خبر را مورد تأکید قرار داده است. بنابراین، کسی که در مقام مخبر و ناشر خبر وارد این عرصه می‌شود، باید به سه خصیصه اخلاقی متخلق باشد تا خبر او مورد قبول و عاری از هرگونه ابهام و قداست‌شکنی باشد: عالم، عادل و امین باشد.

اینکه قرآن کریم درباره خبر فاسق، تبیّن و بررسی را شرط کرده، بر این اصل استوار است که خبر عالم، عادل و امین نیازمند چنین بررسی‌ای نیست؛ اما خبر فاسق می‌تواند حریم‌شکن باشد و باید با دقت بررسی شود تا انسان گرفتار اشتباه و پشیمانی نشود.

خداوند می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر فاسقی خبری برای شما آورد، تحقیق و بررسی کنید، مبادا از روی نادانی به گروهی آسیب برسانید و سپس از آنچه انجام داده‌اید، پشیمان شوید.» (سوره مبارکه حجرات، آیه ۶)

بنابراین، اخلاق رسانه‌ای در سیره پیامبر(ص) و ائمه هدی(ع)، همان اخلاق حرفه‌ای قرآنی است که هر مخبری در نشر خبر باید به آن متعهد باشد.

ایکنا ـ در پایان، آیا ممکن است مناسبت‌های مذهبی پررنگ، اما اخلاق نبوی در روابط اجتماعی کمرنگ باشد؟ برای عبور از این تناقض چه راهکاری ارائه می‌دهید؟

گاهی کمرنگ‌شدن اخلاق در روابط اجتماعی، در اثر بی‌تفاوتی جامعه نسبت به مسائل اخلاقی است. بی‌تفاوتی، عامل تناقض میان علم و عمل است. اگر جامعه به دانسته‌های خود عمل کند، به قله کمال صعود خواهد کرد.

تلفیق میان شور و شعور سبب پررنگ‌شدن اخلاق در جامعه دینی است. امیرالمؤمنین(ع) بی‌تفاوتی نسبت به اخلاق فردی و اجتماعی را دلیل فروپاشی اخلاق در زندگی انسان می‌دانند و از آن احساس خطر می‌کنند. آن حضرت می‌فرمایند که فساد فراگیر می‌شود، اما جامعه به انکار آن اکتفا می‌کند و برای تغییر وضعیت موجود تلاش نمی‌کند و قدرت بازدارندگی خود را به‌کار نمی‌گیرد.

چنین جامعه‌ای نمی‌تواند با این وضع نکبت‌بار خود در جوار قدس حضرت حق راه پیدا کند و نمی‌تواند در زمره سرافرازترین اولیای خداوند قرار گیرد.

جامعه دینی باید به این مرحله از کمال برسد که بداند جز به طاعت خداوند، راهی برای رسیدن به خشنودی‌اش وجود ندارد. بنابراین، برای رسیدن به جامعه ایده‌آل دینی، همه افراد باید احساس مسئولیت داشته باشند و به گفته‌های خود عمل کنند.