کد خبر: ۳۶۴۱۶۸۹

تاریخ: ۲۵ شهريور ۱۳۹۶ - ۰۹:۲۹

حکمت‌های امیر/ برداشت بیست‌ویکم

از پروا تا پرواز!

گروه معارف: فرصت خیر طلبی، ریشه‌اش در شناخت عظمت انسان و راه طولانی پیش روی اوست و زمان محدود و کوتاه پیشاروی، تا بتوان بر ترس و خجالتی که مانع و رادع این فرصت جویی و بهره وریست فایق آمد، از پروا تا پرواز، آری شاید فقط همین راهش باشد.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان؛ در حکمت شماره بیست‌ویکم نهج‌البلاغه آمده است «قُرِنَتِ الْهَيْبَةُ بِالْخَيْبَةِ وَ الْحَيَاءُ بِالْحِرْمَانِ وَ الْفُرْصَةُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ فَانْتَهِزُوا فُرَصَ الْخَيْر؛ ترس با نومیدی همراه است، و آزرم با بی بهرگی همعنان، و فرصت چون ابر گذران. پس فرصت‌های نیک را غنیمت بشمارید».

خیر چیست و رابطه‌اش با نعمت چیست؟ فرصت‌های خیر کدامند؟ امام از مفاهیم بلاواسطه حضوری در انتقال پیام شان استفاده کرده‌اند،این شیوه چه جایگاهی در ابلاغ پیام دارد؟

داده‌ها، امکانات و استعدادهایی که خداوند در اختیار ما قرار داده است، نعمت‌های خداوند شمرده می‌شوند تا موقعی که از این نعمت‌ها بهره برداری نشده باشد، در حد همان نام نعمت هستند (چشم و گوش و زبان و سلامت و جوانی و علم و مال و ملک و فرزند و...) وقتی که با این نعمت‌ها کار شود و در جهت او به کار بیفتند آن گاه به خیر تبدیل می‌شوند و همین خیر است که می‌تواند به دیگران هم برسد یا نرسد؛ حال، این که کارکردن با این نعمت‌ها چیست و چقدر است و چه نسبتی بین سود آن بااین نعمت‌ها و سرمایه‌های خامِ اولیه در اختیار گذارده شده بر قرار است؟ (سعی) و از چه انگیزه‌ای برخورداربوده است و با چه معیارهایی همراه شده و چقدر از سن‌های جاری در هستی و از علم بهره برده است و چه میزان زیبایی و حسن در اتیان آن به کار بسته شده و چقدر اهمیت‌ها و اولویت‌ها در آن رعایت شده است و تا چه حد با صعوبت و سختی مواجه بوده است و ...همه و همه مبنای درجات رشدی است که به همراه آن عمل‌هاست و عبودیتی است که از خلال آن خیرات، جامه و قوع می‌پوشد؛ که چه بسا عبادت‌هایی که عبودیت نیستند و مهم‌ترین کار ما در هر لحظه و در جهت خدا و بهره‌مند از هماهنگی با علم و سنن جاری در هستی نمی‌باشند. سعی و جهت و اولویت و سنت و حسن، از ارکان اساسی شناسایی و درجه بندی خیر به شمار می‌آیند.

کوثر نیز به معنای خیر کثیر گفته شده، یعنی بهره‌برداری زیاد از امکانات کم؛ ویا به زبانی دیگر بهره برداری زیاد و طولانی مدت از فرصت‌های کوتاه! بارور کردن لحظه‌های سترون تاریخ و جاری کردن رودی عظیم از نقطه‌ای و چشمه‌ای کوچک، از امکاناتی محدود بهره‌های بزرگ گرفتن؛ آن چنان که حضرت فاطمه (س) از نعمت فرزندانش دو امام ساخت و «پیام‌بری که زن بود»! و از فرصت کوچک لقمه‌ای، با اطعامشان به فقیر و یتیم و اسیر، خیری جاری و جاودان برآوردند که خدایشان آن را بزرگ و گرامی داشت و با ثبتش در قران بدان رنگ جاودانگی بخشید و از امکان زن بودنش و لباس عروسیش و از گردنبندش و فرصت همسرداریش و از زبانش و خطبه خوانیش و مایملکش و ارثش و زمینش و حتی مرگش و مدفنش و .... از همه و همه؛ همین است که او کوثر است و عالی‌ترین مصداق آن؛ رودی جاریست ،که چشمه‌ها را و لحظه‌ها را در مسیر زمان تا بی نهایت جاری کرده است.

فرصت‌های خیر فرصت‌های برگرفتن این سودهاست و جاری کردن فرصت لحظه‌های اندک. فرصت‌ها دیر می‌آیند و زود می‌روند (الفرصه سریعه الفوت بطیئه العود - امام علی (ع) این سرشت آن‌هاست چون ابرهایند، دیر نمی‌پایند زود می‌روند و سایه فرصت‌شان را از روی زمین بر می‌چینند و فرصت سایه شان را از سرِ ما آفتاب زدگانِ سوخته بر می‌گیرند.

اما علی (ع) در این بیان خویش راه استدلال‌های پیچیده را بر نگرفته و به روشنی بخش‌های روشن! روی آورده است. بینات؛ همان که وسیله هدایت گری رسول (ص) نیز بود. او از نزدیکترین راه و با تکیه بر مثال‌های آشنا و ادراکات حضوری بلاواسطه سخن می‌گوید تا هم به بهترین راه با آغاز از محسوسات مخاطبش را به معقولات برساند و هم احساس و روح تنگی فرصت و کوتاهی زمان را انتقال دهد؛ برای آن که ساعت‌ها در آفتاب داغ صحرا حرکت یا کار کرده است فرصت خسیس سایه ابری بر فراز، از جانش هم آشناتر و حس کردنی‌تر است،  امام فقط با مغزها سرو کار ندارد که او احساسات و رفتارها را هدف گرفته است و بینات وسیله این راه است.

او با این بینه، گرمی سوزنده و طاقت فرسایی که در پس حسرتِ نادیده گرفتن این فرصت‌هاست را به یادمان می‌آورد و در کام جانمان تجسم می‌بخشد و سعی می‌کند تا نگاه ما را فرصت بین کند؛ این فرصت بینی و فرصت خیر طلبی، ریشه‌اش در شناخت عظمت انسان و راه طولانی پیش روی اوست و زمان محدود و کوتاه پیشاروی، تا بتوان بر ترس و خجالتی که مانع و رادع این فرصت جویی و بهره وریست فایق آمد. از پروا تا پرواز، آری شاید فقط همین راهش باشد.

یادداشت از داریوش اسماعیلی/ معاون فرهنگی جهاددانشگاهی واحد اصفهان