کد خبر: ۴۰۷۶۷۹۸

تاریخ: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۳:۲۰

امام حسین(ع)؛ هم‌اکنون، همین‌جا/ 4

چگونگی نافرمانی مدنی در مکتب حسینی

هیچ گزارش تاریخی یا حدیث نیامده است که امام حسین(ع) در مدت خروج بر حکومت امویان، فرماندار یا کارگزاری از امویان را گرفته یا ضرب و شتم کرده باشد، یا آنکه بر اموال شخصی، عمومی یا حکومتی زیانی رسانده باشد، یا آنکه حتی نظامیان و شمشیربه‌دستان اموی را ضربه‌ای زده باشد. این راه و‌ روش، درسی است برای چگونگی نافرمانی مدنی، فاصله‌ای‌ است میان اعتراض آرام و مسالمت‌آمیز تا شورش کور، بی‌نتیجه و بدپیامد.

امروز و در این شرایط فرهنگی، از امام حسین(ع) و قیام وی، گفتار و رفتارش، دلاوری و سرافرازی‌اش، چه بیاموزیم؟

چهارم: امام حسین(ع) آشوب نکرد و شورش به‌پا ننمود.

امام حسین(ع) از آن هنگام که از بیعت یزید سر باز زد، 28 رجب 60 هجری، به مکه آمد و عمره گزارد. هشتم ذی‌الحجه، مکه را به سوی عراق ترک گفت و تا دهم محرم 61، پنج ماه و 12 روز بر حکومت امویان خروج کرده بود، ولی نه به شورش، خرابکاری و تبه‌کاری. هیچ گزارش تاریخی یا حدیث نیامده است که امام حسین(ع) در این مدت، فرماندار یا کارگزاری از امویان را گرفته یا ضرب و شتم کرده باشد، یا آنکه بر اموال شخصی، عمومی یا حکومتی زیانی رسانده باشد، یا آنکه حتی نظامیان و شمشیربه‌دستان اموی را ضربه‌ای زده باشد. این راه و‌ روش، درسی است برای چگونگی نافرمانی مدنی، فاصله‌ای‌ست میان اعتراض آرام و مسالمت‌آمیز تا شورش کور، بی‌نتیجه و بدپیامد.

امام حسین(ع) جنگ را آغاز نکرد؛ نه در مدینه، نه مکه، نه در میانه راه عراق، و نه در کربلا. او با حرّ و هزار سوار همراهش روبرو شد، آنان پیش‌قراولان لشکر دشمن بودند، تشنه و وامانده؛ شاید بنابر منطق جنگ‌افروزان و توسعه‌طلبان، امام حسین(ع) باید دست به‌کار می‌شد، بر آن شمار محدود لب‌تشنه حمله می‌برد، به ساعتی آنان را از دم تیغ می‌گذراند و زهر چشمی از دشمن می‌گرفت، ولی چنین نکرد؛ با عمر سعد به مذاکره نشست تا جنگ نشود و خونی به زمین نریزد. فرمود: مرا واگذارید به مدینه بازگردم، واگذارید از پهنه حکومت یزید برون بروم، مرا و بیعت اجباری گرفتن را واگذارید، من مسافری خواهم بود که از سرزمین عراق می‌گذرم. نپذیرفتند، از او بیعت می‌خواستند، بیعت به شرط بردگی، به خواری و ذلت، «و هیهات منا الذلة». و بامداد روز واقعه، آنان جنگ را آغاز کردند.

امام حسین(ع) همچون برادرش، در پیروی از پدرش و بر سنت جدش، پیامبر اکرم(ص)، پیشوای سلم و سلام است، جنگ و خونریزی و کشورگشایی، تباهی در زمین است، خداباوران و حق‌جویان، نه خود جنگ‌افروزند و نه جنگ‌افروزان را پشتیبانی کردند. امام حسین(ع) در اولین برخورد با دشمن، آنان را سیراب کرد و اسبان آنان را؛ هر چند بیشتر آن سیراب‌شدگان به روز عاشورا بر او، خاندان و یارانش تیغ کشیدند. او کشته شد، ولی در میدان شرف، اخلاق و بزرگواری جاودانه بماند.

امام حسین(ع) هم‌اکنون و همین‌جا زنده است؛ سخن و کردار و رفتارش و اگر چشم بگشاییم، اندیشه کنیم و تعصب بر کنار نهیم، به آسانی خواهیم دانست که او هم‌اینک چه می‌گوید و کدامین سو ایستاده است.

محمد سلطانی، عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان