قلب شفاف؛ شرط انعکاس خوبی‌ها

به گزارش ایکنا از اصفهان، سیدرضا واجدی، پژوهشگر قرآنی در نودودومین نشست قرآنی کارگزاران حج و زیارت کاشان که شامگاه یکشنبه، ۱۴ دی‌ماه به‌مناسبت سالروز میلاد حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) و روز پدر در اداره حج و زیارت این شهرستان برگزار شد، در بخش نخست سخنان خود با تبریک این مناسبت، به تبیین جایگاه انسان در مقام آینه صفات الهی پرداخت و با بیان مثالی، نقش انسان را در انعکاس صفات الهی تشریح کرد و گفت: اگر آینه‌ای را درنظر بگیریم که نور خورشید بر آن می‌تابد، آینه فقط منعکس‌کننده نور است و از خود چیزی ندارد. انسان نیز قرار است صفتی را از خداوند دریافت و آن را منعکس کند؛ یعنی واسطه و آینه‌ای شفاف برای صفات الهی باشد.

وی با اشاره به مفهوم «آیت» در قرآن کریم اظهار کرد: قرآن از پدیده‌هایی مانند رعد و برق، آسمان و زمین و شب و روز با عنوان آیات الهی یاد می‌کند. آیه به معنای نشانه است؛ نباید به خود آیه خیره شد، بلکه باید از آیه به صاحب آیه راه پیدا کرد. هر جا نگاه می‌کنیم، باید این نشانه‌ها ما را به خداوند برساند.

این پژوهشگر قرآنی تأکید کرد: خداوند چیزی از خود برای ما باقی نگذاشته که بخواهیم آن را به خود نسبت دهیم. وجود ما «وجود ربطی» است؛ ما نه سرچشمه‌ایم و نه مالک، بلکه رابطه‌ای میان سرچشمه فیض و دیگران هستیم. همان‌گونه که آب در لوله‌ها نه خود چشمه است و نه خانه، بلکه واسطه انتقال است، انسان نیز واسطه انتقال صفات الهی محسوب می‌شود.

وی با بیان اینکه هرچه انسان شفاف‌تر باشد، انعکاس صفات الهی در او بیشتر خواهد بود، ادامه داد: آینه کدر انعکاس خوبی ندارد. آینه هرگز نباید ادعا کند که آنچه منعکس می‌کند، از خودش است؛ فقط می‌تواند بگوید من رابطی شفاف هستم. اهل‌ بیت(ع) نیز رابط میان اسمای الهی و انسان‌ها هستند.

واجدی به تفاوت انسان و فرشتگان اشاره کرد و گفت: هنر انسان در این است که می‌تواند مظهر همه اسما و صفات الهی شود، در حالی که فرشتگان چنین ظرفیتی ندارند. انسان می‌تواند مظهر بخشندگی، ستر و رحمت الهی باشد و هرچه صاف‌تر شود، صفات بیشتری از خداوند را در خود نشان می‌دهد.

قساوت قلب؛ پیامد توقف انسان در دانایی دینی

وی با انتقاد از فاصله میان دانستن و عمل‌کردن تصریح کرد: مشکل ما این است که می‌دانیم خداوند ستار و بخشنده است، اما خودمان ستار و بخشنده نیستیم. ما دانای صفات الهی هستیم، نه دارنده آن‌ها. باید از دانایی به دارایی برسیم؛ یعنی صفات الهی را در رفتار خود متجلی کنیم.

این پژوهشگر قرآنی اضافه کرد: اگر انسان مجرای بخشش و مهربانی نباشد، دچار رسوب قلبی می‌شود و به‌تدریج از مهربانی فاصله می‌گیرد. نتیجه این غفلت، قساوت قلب است؛ همان‌گونه که قرآن از دل‌هایی سخن می‌گوید که چون سنگ یا سخت‌تر از آن می‌شوند.

وی تأکید کرد: بخشش و مهربانی، انسان را شفاف و به آینه‌ای برای صفات الهی تبدیل می‌کند؛ اما اگر این مسیر رها شود، دل انسان تیره می‌شود و دیگر مظهر خوبی‌ها نخواهد بود.

قلب نفوذناپذیر؛ مانع جذب و تجلی صفات الهی در انسان

واجدی با تشریح خطر «نفوذناپذیری قلب» در انسان، بر ضرورت جذب و انعکاس صفات الهی تأکید کرد و گفت: قرآن کریم بعضی دل‌ها را به سنگ‌هایی تشبیه می‌کند که حتی اگر زیر آن‌ها رطوبتی هم باشد، چیزی از خود نشان نمی‌دهند. خطر اصلی برای انسان این است که دیگر چیزی را جذب نکند. قرآن در بیان نفاق، انفاق برخی افراد را به کاشتن بذر روی سنگ خارا تشبیه می‌کند؛ ظاهری از خاک وجود دارد، اما زیر آن سنگی نفوذناپذیر نهفته است. بذر کاشته می‌شود و باران هم می‌بارد، اما همه‌چیز شسته و برده می‌شود، زیرا دل قدرت جذب ندارد.

وی افزود: مهم این است که انسان تا چه اندازه بتواند صفات الهی را در خود جذب کند. وقتی درباره انبیا و امامان معصوم(ع) گفته می‌شود که معصوم‌ هستند، به این معناست که وجود آن‌ها کاملاً پاک و شفاف است؛ «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا» آنان آینه‌های کاملاً شفاف صفات الهی‌ هستند؛ همه آیات الهی را جذب و در عالم منتشر می‌کنند.

این پژوهشگر قرآنی با اشاره به نقش وجودی امام عصر(عج) بیان کرد: وجود مقدس حضرت ولی‌ عصر(عج) هرچند در پرده غیبت قرار دارد، اما نقش هدایتگری ایشان تعطیل نشده است. همان‌گونه که خورشید پشت ابر اگرچه دیده نمی‌شود، اما نور، حیات و هدایت خود را به عالم می‌رساند، امام زمان(عج) نیز هم‌اکنون در عالم اثرگذار است و نقش خود را ایفا می‌کند.

وی با اشاره به آیه مربوط به لیلةالمبیت گفت: در ماجرای جان‌فشانی امیرالمؤمنین(ع) در بستر پیامبر(ص)، قرآن می‌فرماید: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» و در پایان آیه می‌افزاید: «وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ» ذیل آیه کاملاً با صدر آن تناسب دارد. علامه طباطبایی(ره) در تفسیر این آیه می‌فرماید که وجود چنین انسانی در میان مردم، خود جلوه‌ای از رأفت خداوند نسبت به بندگانش است. خداوند لطف خود را از طریق شخصیت‌هایی مانند امیرالمؤمنین(ع) به بندگانش می‌رساند. وجود علی(ع) آینه رأفت الهی است و ما باید از این آینه‌ها بهره ببریم.

رأفت الهی در وجود اولیای خدا و جلوه آن در نهاد خانواده

واجدی سپس با اشاره به جایگاه پدر و مادر در آموزه‌های دینی اظهار کرد: شاید تعبیر دقیقی نباشد، اما پدر و مادر بیش از هر کسی مظهر صفات الهی هستند. به همین دلیل در قرآن، چهار بار بلافاصله پس از توحید، به احسان به والدین سفارش شده است. در آیه‌ای دیگر، شکر والدین در کنار شکر خداوند قرار گرفته و این نشان‌دهنده جایگاه بلند آنان است.

وی ادامه داد: پدر و مادر مظهر صفاتی چون ستر، رأفت، رزاقیت و گذشت‌ هستند. هیچ‌کس مانند پدر و مادر رازدار فرزند نیست، هیچ‌کس به اندازه مادر زود نمی‌بخشد و هیچ‌کس همچون والدین خوبی‌های فرزند را بزرگ نمی‌بیند و بدی‌هایش را نمی‌پوشاند. آنان در خلقت، رزق‌رسانی و محبت، آینه‌ای از صفات خداوند هستند.

این پژوهشگر قرآنی تأکید کرد: ما آمده‌ایم آینه باشیم؛ خودمان را نبینیم، بلکه بگیریم و ببخشیم. همان‌گونه که خداوند به پیامبر(ص) فرمود: «وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ رَمَىٰ»، یعنی تو ابزار بودی و من عمل کردم. انسان وقتی مظهر خدا می‌شود، افعالش رنگ الهی می‌گیرد.

وی در پایان گفت: امید است هر یک از ما در محاسبه نفس روزانه از خود بپرسیم که امروز چند صفت الهی را در رفتارمان نشان دادیم و خداوند ما را به این مقام برساند.

یادآور می‌شود، در ادامه این مراسم، از پوستر پویش فرهنگی «روایت حج من» رونمایی شد؛ پویشی که با هدف ثبت، ماندگارسازی و به اشتراک‌گذاری تجربه‌های معنوی، احساسات صادقانه و لحظه‌های ناب زائران بیت‌الله‌الحرام طراحی شده است. این پویش می‌کوشد روایت‌هایی الهام‌بخش از سفر حج را گردآوری کند؛ روایت‌هایی که بتوانند پلی ارتباطی میان دل‌های مشتاق و خانه خدا ایجاد و تجربه زیسته زائران را به سرمایه‌ای فرهنگی و معنوی برای جامعه تبدیل کنند.

در قالب این پویش، زائران حج گذشته و عمره مفرده دعوت می‌شوند تا بی‌تکلف و به زبان دل، بخشی از تجربه شخصی خود از سفر حج را به‌صورت نوشتاری، صوتی یا تصویری ارسال کنند؛ روایت‌هایی ساده اما عمیق و صمیمی که اثرگذاری و ماندگاری داشته باشند. ثبت‌نام در این پویش صرفاً از طریق کانال اداره حج و زیارت کاشان در پیام‌رسان ایتا به نشانی https://eitaa.com/kashan_haj_ir انجام می‌شود و آثاری که به‌صورت مشابه از سوی چند نفر ارسال شده باشد، از داوری حذف خواهند شد. همچنین به‌منظور بهره‌گیری از ظرفیت کاروان‌های حج تمتع و عمره مفرده، پس از ابلاغ آیین‌نامه پویش، جلسه هماهنگی با مدیران کاروان‌ها برگزار می‌شود. مسئولیت دبیرخانه این پویش بر عهده علیرضا کاشانی‌نژاد است که با نظر رئیس اداره حج و زیارت کاشان، نسبت به تعیین داوران و پیگیری مراحل اجرایی اقدام خواهد کرد.